รายงานสรุปเนื้อหาและการนำไปใช้ประโยชน์จากการฟังบรรยายพิเศษเรื่องการพัฒนาเครื่องหมายโมเลกุล
วันที่เขียน 14/3/2560 9:14:20     แก้ไขล่าสุดเมื่อ 27/5/2565 9:05:31
เปิดอ่าน: 4479 ครั้ง

เครื่องหมายโมเลกุลระดับดีเอ็นเอมีประโยชน์หลายด้าน เช่น ในด้านการปรับปรุงพันธุ์พืช ได้แก่ การคัดเลือกลูกผสม การตรวจสอบความบริสุทธ์ของสายพันธุ์ เป็นต้น นอกจากนี้ยังใช้ในการระบุสายพันธุ์ของสิ่งมีชีวิต การศึกษาความหลากหลายทางพันธุกรรมของสิ่งมีชีวิต และการรักษาโรคอีกด้วย

ข้าพเจ้านางสาวยุพเยาว์ คบพิมาย ตำแหน่ง อาจารย์ สังกัด สาขาวิชาพันธุศาสตร์ ขอนำเสนอรายงานสรุปเนื้อหาและการนำไปใช้ประโยชน์ จากการเข้าร่วมฟังบรรยายพิเศษเรื่องการพัฒนาเครื่องหมายโมเลกุล วันที่ 8 มีนาคม 2560 เวลา 14.00-17.00 ณ ห้องบรรยาย 1108 อาคารเสาวรัจ นิตยวรรธนะ คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยแม่โจ้ จ.เชียงใหม่ ตามบันทึกข้อความขออนุมัติจัดโครงการเลขที่ ศธ.0523.4.9.1/48 ลงวันที่ 23 กุมภาพันธ์ 2560 ดังนี้

เครื่องหมาย (Marker) คือ สิ่งบ่งชี้ความเป็นเอกลักษณ์ของสิ่งมีชีวิต และสามารถถ่ายทอดไปยังรุ่นลูกได้ ซึ่งแบ่งเครื่องหมายออกเป็นหลายระดับ ได้แก่ เครื่องหมายระดับสัณฐานวิทยา ระดับโปรตีน และระดับดีเอ็นเอ ซึ่งระดับโปรตีนและระดับดีเอ็นเอถือเป็นเครื่องหมายระดับโมเลกุล แต่เครื่องหมายโมเลกุลระดับดีเอ็นเอสามารถบ่งชี้ความแตกต่างระหว่างสิ่งมีชีวิตได้มากกว่าเครื่องหมายระดับโปรตีน จึงได้รับความนิยมมากกว่า

เครื่องหมายดีเอ็นเอ (DNA Marker) คือชิ้นส่วนดีเอ็นเอสายสั้นๆ ที่สามารถเข้าคู่ได้กับดีเอ็นเอของสิ่งมีชีวิตที่สนใจ และสามารถแยกความแตกต่างระหว่างสิ่งมีชีวิตที่สนใจนั้นๆ ได้ ปัจจุบันเครื่องหมายดีเอ็นเอมีหลายประเภท ได้แก่

  • เครื่องหมายดีเอ็นเอที่ไม่ใช้เทคนิคพีซีอาร์ ได้แก่ เครื่องหมายชนิด RFLP (Restriction Fragment Length Polymorphism) ซึ่งอาศัยการตัดดีเอ็นเอด้วยเอนไซม์ตัดจำเพาะ ทำอิเลคโทรฟอรีซิส ไฮบริไดซ์กับโพรบที่สนใจ และตรวจสอบตำแหน่งและความแตกต่างของชิ้นส่วนดีเอ็นเอ
  • เครื่องหมายดีเอ็นเอที่ใช้เทคนิคพีซีอาร์ ได้แก่ เครื่องหมายชนิด SSR, RAPD, AFLP, CAPS, ISSR, SSCP, SCAR, SNP ฯลฯ หลักการของเครื่องหมายเหล่านี้คือ ทำพีซีอาร์ ทำอิเลคโทรฟอรีซิส แล้วตรวจสอบตำแหน่งและความแตกต่างของชิ้นส่วนดีเอ็นเอ ดังนั้นสามารถทำได้ง่ายและรวดเร็วกว่าชนิดที่ไม่ใช้เทคนิคพีซีอาร์ จึงได้รับความนิยมมากกว่า

เครื่องหมายดีเอ็นเอที่ดีต้องมีคุณสมบัติ คือ มีความแตกต่างระหว่างตัวอย่างที่ต้องการตรวจสอบ สามารถแยกความแตกต่างระหว่างโฮโมไซโกตกับเฮเทอโรไซโกตได้ กระจายอยู่ทั่วจีโนม ทำได้ง่าย รวดเร็ว ราคาถูก มีความถูกต้องแม่นยำ ทำซ้ำได้ผลเหมือนเดิม

เครื่องหมายดีเอ็นเอที่นิยมนำมาใช้ในงานปรับปรุงพันธุ์เพื่อช่วยคัดเลือกลูกผสมและตรวจสอบความบริสุทธิ์ของสายพันธุ์ได้แก่ เครื่องหมายดีเอ็นเอชนิด SNP (Single Nucleotide Polymorphism)

SNP (Single Nucleotide Polymorphism) คือ เครื่องหมายดีเอ็นเอที่แสดงความแตกต่างระหว่างสิ่งมีชีวิตด้วยลำดับเบสเพียงตำแหน่งเดียว

การพัฒนาเครื่องหมาย SNP เริ่มจากการค้นหาลำดับเบสของสิ่งมีชีวิตที่สนใจหลายๆ ตัว ในฐานข้อมูล นำลำดับดีเอ็นเอมาเปรียบเทียบกันเพื่อหาความแตกต่าง หากพบก็จะออกแบบไพร์เมอร์ให้จำเพาะกับความแตกต่างที่พบ จากนั้นทดสอบไพร์เมอร์ที่สังเคราะห์ขึ้นกับสิ่งมีชีวิตที่สนใจหลายๆ ตัว เพื่อทดสอบว่าไพร์เมอร์มีประสิทธิภาพในการจำแนกสิ่งมีชีวิตที่สนใจได้ดีหรือไม่ แต่ถ้าไม่มีลำดับเบสของสิ่งมีชีวิตที่สนใจในฐานข้อมูลก็ต้อหาลำดับเบสทั้งจีโนมก่อน (genome sequencing)

บริษัทฮอทิเจเนติคส์ได้กำหนดจำนวนเครื่องหมาย SNP สำหร้บการระบุพันธุ์พืชไว้ 72 ตำแหน่ง โดยแต่ละโครโมโซมของพืชนั้นต้องประกอบด้วย SNP อย่างน้อย 6 ตำแหน่ง นอกจากนี้ยังคัดเลือก SNP 12 ตำแหน่ง สำหรับใช้ในการตรวจสอบความบริสุทธ์ของสายพันธุ์พ่อแม่ และคัดเลือก 4 ตำแหน่ง ไว้ตรวจสอบความเป็นลูกผสม

ข้อดีของเครื่องหมายโมเลกุล SNP สำหรับใช้ในงานปรับปรุงพันธุ์ ได้แก่

  • มีความถูกต้องและแม่นยำสูงในการคัดเลือกลูกผสม
  • ใช้ระยะเวลาสั้นในการตรวจสอบทำให้การปรับปรุงพันธุ์ทำได้เร็วขึ้น
  • ราคาไม่แพง เมื่อพัฒนาไพร์เมอร์ที่เหมาะสมสำหรับการคัดเลือกได้
  • ใช้แรงงานน้อย เพราะมีการพัฒนาระบบที่ใช้เครื่องจักรทำงานแทนคนได้

นอกจากในด้านการปรับปรุงพันธุ์แล้ว ปัจจุบันยังมีการใช้เครื่องหมาย SNP ในด้านต่างๆ เช่น การตรวจสอบสายพันธุ์ของเชื้อที่ก่อให้เกิดโรคแก่พืช การตรวจสอบความหลากหลายทางพันธุกรรมของสิ่งมีชีวิต และการพัฒนายารักษาโรคในมนุษย์ เป็นต้น

ความรู้ที่ได้จากการฟังบรรยายพิเศษในครั้งนี้จะถูกนำไปใช้ในการเรียนการสอนวิชา พธ 507 พันธุศาสตร์พืช และวิชาอื่นๆ ที่มีเนื้อหาที่เกี่ยวข้องกับเครื่องหมายโมเลกุลระดับดีเอ็นเอ                                                                                                                                  

คำสำคัญ :
กลุ่มบทความ :
หมวดหมู่ :
แชร์ :
https://erp.mju.ac.th/acticleDetail.aspx?qid=642
ความคิดเห็นทั้งหมด (0)
ไม่มีข้อมูลตามเงื่อนไขที่ท่านกำหนด
รายการบทความการแลกเปลี่ยนเรียนรู้หมวดหมู่ : กลุ่มงานสายวิชาการ
การอบรม สัมนา » จริยธรรมการทำวิจัยในมนุษย์ด้านสังคมศาสตร์และพฤติกรรมศาสตร์
โครงการพัฒนาศักยภาพการทำวิจัยของอาจารย์ (กิจกรรมที่ 1) "จริยธรรมการทำวิจัยในมนุษย์ด้านสังคมศาสตร์และพฤติกรรมศาสตร์" จัดขึ้นในวันที่ 16 พ.ค.2565 โดย มมร.วิทยาเขตร้อยเอ็ด ในรูปแบบ online ระบบ Zoom M...
จริยธรรมการวิจัยในมนุษย์     กลุ่มงานตามสมรรถนะบุคลากร   กลุ่มงานสายวิชาการ
ผู้เขียน วันวสา วิโรจนารมย์  วันที่เขียน 19/5/2565 13:49:53  แก้ไขล่าสุดเมื่อ 26/5/2565 23:32:13   เปิดอ่าน 47  ครั้ง | แสดงความคิดเห็น 0  ครั้ง
การอบรม สัมนา » ทรัพย์สินทางปัญญา การคุ้มครองสิทธิ์ผลงานวิจัย "วิจัยเสร็จจะจดสิทธิบัตรและลิขสิทธิ์อย่างไร" (2)
โครงการพัฒนาศักยภาพการทำวิจัยของอาจารย์ กิจกรรมที่ 2 ทรัพย์สินทางปัญญา การคุ้มครองสิทธิ์ผลงานวิจัย "วิจัยเสร็จจะจดสิทธิบัตและลิขสิทธิ์อย่างไร" จัดขึ้นในวันที่ 18 พ.ค.2565 โดย มมร.วิทยาเขตร้อยเอ็ด ใ...
ลิขสิทธิ์  สิทธิบัตร     กลุ่มงานตามสมรรถนะบุคลากร   กลุ่มงานสายวิชาการ
ผู้เขียน วันวสา วิโรจนารมย์  วันที่เขียน 19/5/2565 13:31:23  แก้ไขล่าสุดเมื่อ 27/5/2565 5:59:04   เปิดอ่าน 40  ครั้ง | แสดงความคิดเห็น 0  ครั้ง
การอบรม สัมนา » ทรัพย์สินทางปัญญา การคุ้มครองสิทธิ์ผลงานวิจัย "วิจัยเสร็จจะจดสิทธิบัตรและลิขสิทธิ์อย่างไร" (1)
โครงการพัฒนาศักยภาพการทำวิจัยของอาจารย์ กิจกรรมที่ 2 ทรัพย์สินทางปัญญา การคุ้มครองสิทธิ์ผลงานวิจัย "วิจัยเสร็จจะจดสิทธิบัตและลิขสิทธิ์อย่างไร" จัดขึ้นในวันที่ 18 พ.ค.2565 โดย มมร.วิทยาเขตร้อยเอ็ด ใ...
ทรัพย์สินทางปัญญา     กลุ่มงานตามสมรรถนะบุคลากร   กลุ่มงานสายวิชาการ
ผู้เขียน วันวสา วิโรจนารมย์  วันที่เขียน 19/5/2565 13:07:48  แก้ไขล่าสุดเมื่อ 27/5/2565 3:58:16   เปิดอ่าน 40  ครั้ง | แสดงความคิดเห็น 0  ครั้ง