สรุปสาระสำคัญจากการอบรม
“โครงการการใช้ ICT เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการปฏิบัติงาน
(การใช้ AI เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการปฏิบัติงาน)”
- ความรู้และสาระสำคัญที่ได้รับจากการอบรม
การอบรม “โครงการการใช้ ICT เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการปฏิบัติงาน (การใช้ AI เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการปฏิบัติงาน)” เนื้อหาเป็นการอบรมเชิงปฏิบัติการเกี่ยวกับการใช้เครื่องมือ AI : NotebookLM เพื่อการเรียนการสอน” มุ่งเน้นการนำเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (Artificial Intelligence: AI) มาเป็นเครื่องมือสนับสนุนการจัดการเรียนการสอน โดยเฉพาะการใช้ NotebookLM ซึ่งเป็นเครื่องมือ AI ของ Google เข้ามาช่วยจัดการเกี่ยวกับการรวบรวม วิเคราะห์ สังเคราะห์ และจัดการองค์ความรู้จากแหล่งข้อมูลที่ผู้ใช้กำหนด เช่น เอกสารประกอบการสอน บทความ งานวิจัย เอกสาร PDF เว็บไซต์ และแหล่งข้อมูลอื่น ๆ
จุดเด่นที่สำคัญของ NotebookLM คือ การตอบคำถามและสร้างเนื้อหาโดยอ้างอิงจากแหล่งข้อมูล (Sources) ที่ผู้ใช้ป้อนเข้าไป ทำให้ผู้สอนสามารถกำหนดขอบเขตขององค์ความรู้ที่ต้องการให้ AI ใช้ในการประมวลผลได้ จึงเหมาะสำหรับนำมาใช้สนับสนุนการเรียนการสอนในรายวิชาต่าง ๆ
1) การสร้าง Notebook และการจัดการแหล่งข้อมูล
ผู้ใช้สามารถสร้าง Notebook ตามรายวิชา หัวข้อ หรือโครงการต่างๆ ที่ต้องการศึกษา และเพิ่มแหล่งข้อมูลที่เกี่ยวข้องเข้าไป เพื่อสร้างเป็นฐานความรู้เฉพาะเรื่อง จากนั้น NotebookLM จะช่วยวิเคราะห์และเชื่อมโยงข้อมูลจากแหล่งต่าง ๆ ทำให้สืบค้นและนำข้อมูลไปใช้ได้สะดวกขึ้น
2) การสรุปและสังเคราะห์เนื้อหา
NotebookLM สามารถช่วยสรุปเอกสารที่มีเนื้อหาจากแหล่งข้อมูลที่หลากหลาย และมีจำนวนมากให้เหลือเฉพาะประเด็นสำคัญๆ รวมถึงเปรียบเทียบและสังเคราะห์ข้อมูลจากเอกสารหลายแหล่ง ช่วยลดเวลาในการอ่านและประมวลผลข้อมูลเบื้องต้นของผู้สอน
3) การถาม-ตอบจากเอกสาร
ผู้ใช้สามารถตั้งคำถามเกี่ยวกับเนื้อหาที่อยู่ในแหล่งข้อมูล เช่น ค้นหาทฤษฏีหรือแนวคิดที่สำคัญๆ อธิบายประเด็นปัญหาที่ซับซ้อน เปรียบเทียบแนวคิด หรือค้นหาหลักฐานสนันสนุน โดยสามารถเชื่อมโยงคำตอบกลับไปยังแหล่งข้อมูลต้นทางเพื่อการตรวจสอบ
4) การสร้างสื่อและเอกสารเพื่อสนับสนุนการเรียนรู้
สามารถประยุกต์ใช้ในการสร้างสรุปบทเรียน ประเด็นสำคัญ คำถามอภิปราย คำถามทบทวน แบบทดสอบเบื้องต้น คู่มือการเรียนรู้ หรือ FAQ ของรายวิชา รวมถึง Audio Overview ซึ่งช่วยเพิ่มทางเลือกในการเรียนรู้ผ่านการฟังควบคู่กับการอ่าน
- แนวทางการประยุกต์ใช้กับการเรียนการสอน
ในด้านผู้สอน สามารถใช้ NotebookLM เป็นผู้ช่วยในการเตรียมการสอน โดยรวบรวมเอกสารของรายวิชาไว้ใน Notebook เดียวกัน แล้วใช้ AI ช่วยสรุปเนื้อหา ค้นหาประเด็นสำคัญ เปรียบเทียบแนวคิด สร้างกรณีศึกษา คำถามอภิปราย กิจกรรมในชั้นเรียน และแนวทางสำหรับการประเมินผลการเรียนรู้ ช่วยลดภาระด้านการจัดการข้อมูลและเพิ่มเวลาในการออกแบบประสบการณ์การเรียนรู้
ในด้านผู้เรียน สามารถใช้ NotebookLM เป็นผู้ช่วยในการเรียน(AI Learning Assistant) โดยผู้สอนกำหนดเอกสารหรือแหล่งข้อมูลสำหรับการเรียนรู้ แล้วให้นักศึกษาใช้เพื่อศึกษาเนื้อหา ตั้งคำถาม วิเคราะห์ข้อมูล เปรียบเทียบแนวคิด และสรุปองค์ความรู้ด้วยตนเอง ส่งเสริม Active Learning และ Self-directed Learning รวมถึงสามารถประยุกต์กับ Project-based Learning และ Research-based Learning ได้
- ประโยชน์ที่ได้รับและข้อควรคำนึง
NotebookLM ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการจัดการเรียนการสอน ลดเวลาในการค้นหา ช่วยวิเคราะห์ สังเคราะห์และสรุปข้อมูล สนับสนุนการจัดการองค์ความรู้จากเอกสารที่มีความหลายหลายจำนวนมาก และช่วยให้ผู้สอนพัฒนาสื่อหรือกิจกรรมการเรียนรู้ได้รวดเร็วยิ่งขึ้น ขณะเดียวกันยังส่งเสริมให้นักศึกษาใช้ AI ในลักษณะของเครื่องมือช่วยคิด วิเคราะห์ และเรียนรู้ มากกว่าการใช้ AI เพื่อสร้างคำตอบสำเร็จรูป
อย่างไรก็ตาม ทั้งผู้สอนและผู้เรียนจะต้องมี AI Literacy และตระหนักว่าเนื้อหาที่ AI สร้างขึ้นมาอาจมีข้อผิดพลาดหรือการตีความที่คลาดเคลื่อนได้ จึงควรตรวจสอบคำตอบกับเอกสารต้นฉบับและแหล่งข้อมูลที่น่าเชื่อถือ รวมทั้งคำนึงถึงลิขสิทธิ์ ความเป็นส่วนตัวของข้อมูล จริยธรรมทางวิชาการ และการอ้างอิงแหล่งข้อมูลอย่างเหมาะสม
- สรุป
การอบรมครั้งนี้ทำให้เห็นแนวทางการใช้ NotebookLM ในฐานะเครื่องมือ AI เพื่อใช้ในการสนับสนุนการจัดการองค์ความรู้และการเรียนรู้จากแหล่งข้อมูลที่กำหนด สามารถประยุกต์ใช้ตั้งแต่การเตรียมการสอน การสรุปและสังเคราะห์เอกสาร การสร้างกิจกรรมและคำถามสำหรับผู้เรียน ไปจนถึงการส่งเสริมให้นักศึกษาเรียนรู้ วิเคราะห์ และค้นคว้าด้วยตนเอง
แนวคิดสำคัญคือ “ใช้ AI เพื่อช่วยให้ผู้เรียนคิดและเรียนรู้ได้ดีขึ้น ไม่ใช่ใช้ AI เพื่อทดแทนการคิดของผู้เรียน” การนำ NotebookLM มาใช้อย่างเหมาะสมจึงควรเป็นการผสมผสานความสามารถของ AI กับกิจกรรมที่ส่งเสริมการคิดวิเคราะห์ การตรวจสอบข้อมูล การอภิปราย และการสร้างองค์ความรู้ด้วยตนเอง เพื่อยกระดับการจัดการเรียนการสอนให้สอดคล้องกับบริบทการศึกษาในยุค AI