การเข้าร่วมอบรมเชิงปฏิบัติการเกี่ยวกับการเข้าสู่ตำแหน่งทางวิชาการด้วยตำราหรือหนังสือมีความสำคัญอย่างยิ่งสำหรับบุคลากรสายวิชาการในสถาบันอุดมศึกษาที่ต้องการพัฒนาศักยภาพด้านวิชาการและผลงานเขียนเชิงวิชาการ การอบรมเชิงปฏิบัติการนี้ช่วยให้ผู้เข้าร่วมได้รับความรู้เกี่ยวกับเกณฑ์และกระบวนการขอกำหนดตำแหน่งทางวิชาการตามระเบียบ พ.ศ. ๒๕๖๔ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในด้านการจัดทำตำราหรือหนังสือ ซึ่งต้องแสดงถึงความเชี่ยวชาญในสาขาที่เกี่ยวข้อง มีการตรวจสอบคุณภาพโดยผู้ทรงคุณวุฒิ และสอดคล้องกับมาตรฐานระดับสากล เนื้อหาในการอบรมครอบคลุมถึงการตั้งชื่อเรื่องและการจัดทำเค้าโครงตำราและหนังสือ การใช้ภาษาเขียนในเชิงวิชาการ การวิเคราะห์และสังเคราะห์องค์ความรู้ รวมถึงข้อควรระวังในการหลีกเลี่ยงการคัดลอกผลงานของผู้อื่น (Plagiarism) ผู้เข้าร่วมได้เรียนรู้วิธีการผลิตผลงานวิชาการที่มีเอกลักษณ์และคุณภาพ ซึ่งไม่เพียงช่วยในการขอกำหนดตำแหน่งวิชาการ แต่ยังเสริมสร้างความเชี่ยวชาญในศาสตร์ที่ศึกษาและยกระดับมาตรฐานการเรียนการสอนในระดับอุดมศึกษา การอบรมนี้จึงเป็นโอกาสสำคัญสำหรับการพัฒนาทั้งในด้านวิชาการและการสร้างสรรค์ผลงานที่มีคุณค่าในวงการศึกษา

เนื้อหาการอบรมเชิงปฏิบัติการวันที่หนึ่ง
การอบรมเชิงปฏิบัติการในวันแรกแบ่งออกเป็น ๒ หัวข้อหลัก ดังนี้

หัวข้อที่ 1: ความรู้และความเข้าใจเกี่ยวกับการขอกำหนดตำแหน่งทางวิชาการด้วยตำราและหนังสือ

ดำเนินการโดย ศาสตราจารย์เกียรติคุณ ดร.ชุติมา สัจจานันท์ วิทยากรได้ให้ความรู้เกี่ยวกับ เกณฑ์การขอกำหนดตำแหน่งวิชาการตามระเบียบ พ.ศ. ๒๕๖๔ โดยเน้นถึงเกณฑ์สำคัญสำหรับการขอกำหนดตำแหน่งด้วยตำราหรือหนังสือ ซึ่งมีข้อสรุปดังนี้:

1. ตำรา ต้องเป็นผลงานที่มีลักษณะเป็นเอกสารหลักสำหรับการเรียนการสอนในระดับอุดมศึกษา โดยมีเนื้อหาที่แสดงถึงความเชี่ยวชาญในสาขาที่เกี่ยวข้อง และเขียนให้มีคุณค่าทางวิชาการที่ชัดเจน
2. หนังสือ ต้องเป็นผลงานที่มีเนื้อหาเชิงวิชาการในเชิงลึก ซึ่งสะท้อนถึงพัฒนาความรู้ใหม่หรือความรู้ในสาขาเฉพาะทาง

เกณฑ์เพิ่มเติม:

• ผลงานทั้งสองประเภทต้องผ่านกระบวนการ ตรวจสอบโดยผู้ทรงคุณวุฒิ (Peer Review) อย่างน้อย ๓ ท่าน
• ผู้ทรงคุณวุฒิที่ประเมินหนังสือหรือตำราจะเป็นผู้ประเมินตำแหน่งวิชาการไม่ได้
• ผลงานต้องเขียนโดยผู้ขอในฐานะชื่อแรก ประกอบด้วยเนื้อหาอย่างน้อย ๕ บท และไม่น้อยกว่า ๘๐ หน้า
• สามารถเผยแพร่ผ่านสื่ออิเล็กทรอนิกส์ เช่น e-book ได้
• หากหนังสือหรือตำราไม่ผ่านเกณฑ์ที่ ก.พ.อ. กำหนด สามารถปรับปรุงแก้ไขหรือเพิ่มเติมเนื้อหาเพื่อนำเสนอขอกำหนดตำแหน่งทางวิชาการใหม่ได้ แต่ต้องผ่านการประเมินคุณภาพใหม่อีกครั้ง

ข้อควรระวังสำคัญ:

• หลีกเลี่ยง การคัดลอกผลงานของผู้อื่น (Plagiarism) ซึ่งถือเป็นความผิดร้ายแรง หากเป็นการรวบรวมเนื้อหาเดิม ต้องระบุแหล่งที่มาชัดเจนและแสดงความคิดริเริ่มในการเรียบเรียงใหม่

เกณฑ์คุณภาพของหนังสือและตำราที่ผ่านการพิจารณาแบ่งตามระดับตำแหน่งทางวิชาการ ดังนี้:

1. ระดับผู้ช่วยศาสตราจารย์และรองศาสตราจารย์ (เกณฑ์ B):

   • ตำรา: มีเนื้อหาสาระที่ถูกต้อง สมบูรณ์ ทันสมัย พร้อมแนวคิดและการนำเสนอที่ชัดเจน และเป็นประโยชน์ต่อการเรียนการสอนในระดับอุดมศึกษา
   • หนังสือ: มีเนื้อหาสาระที่ถูกต้อง สมบูรณ์ ทันสมัย พร้อมแนวคิดและการนำเสนอที่ชัดเจน และเป็นประโยชน์ต่อวงวิชาการ

2. ระดับศาสตราจารย์ (เกณฑ์ A):
   ใช้เกณฑ์พื้นฐานเดียวกับระดับ B แต่ต้องเพิ่มเติมคุณสมบัติดังนี้:

   • ตำราและหนังสือ:
     1. มีการวิเคราะห์และเสนอความรู้หรือวิธีการที่ทันสมัยต่อความก้าวหน้าทางวิชาการ และเป็นประโยชน์ต่อวงวิชาการ
     2. มีการสอดแทรกความคิดริเริ่ม ประสบการณ์ หรือผลงานวิจัยของผู้เขียนที่แสดงถึงความรู้ที่มีประโยชน์ต่อการเรียนการสอนหรือวงวิชาการ
     3. สามารถนำไปใช้อ้างอิงอย่างกว้างขวางในวงวิชาการระดับชาติหรือระดับนานาชาติ พร้อมแสดงความละเอียดและความลุ่มลึกทางวิชาการในระดับสูง

หัวข้อที่ 2: การตั้งชื่อเรื่องและการจัดทำเค้าโครงตำราและหนังสือ

ดำเนินการโดย ศาสตราจารย์เกียรติคุณ ดร.ชุติมา สัจจานันท์, ศาสตราจารย์เกียรติคุณ ดร.สิริวรรณ ศรีพหล และศาสตราจารย์เกียรติคุณ ดร.บุญทิพย์ สิริธรังศรี

เนื้อหาสำคัญประกอบด้วย:

• การตั้งชื่อเรื่อง

  • ชื่อเรื่องควรมีความชัดเจนและไม่ซ้ำกับผลงานที่มีผู้อื่นเรียบเรียงไว้ก่อนหน้า เพื่อแสดงถึงเอกลักษณ์และความแตกต่างของเนื้อหา
  • ควรใช้ภาษาเชิงวิชาการที่เหมาะสมกับผลงาน เช่น หลีกเลี่ยงคำที่ไม่เป็นทางการหรือคำสแลง เช่นคำว่า “ปัง”

• การจัดทำเค้าโครงตำรา

  • หากเป็น ตำรา ควรคำนึงถึงความเชื่อมโยงกับ YLO (Year Learning Outcomes), CLO (Course Learning Outcomes) และ PLO (Program Learning Outcomes) เพื่อให้เนื้อหาในตำราสอดคล้องกับเป้าหมายการเรียนรู้ในระดับรายวิชาและหลักสูตร
  • ตำราสามารถออกแบบให้ครอบคลุมทั้งรายวิชาหรือเฉพาะส่วนใดส่วนหนึ่งของรายวิชาก็ได้

• โครงสร้างที่ครบถ้วน

  • ทั้งตำราและหนังสือควรมีดัชนีค้นคำ (Index) เพื่อช่วยให้ผู้อ่านสามารถค้นหาเนื้อหาได้ง่ายและสะดวก
  • เนื้อหาควรมีการนำเสนอที่ชัดเจนและมีลำดับขั้นตอนที่เหมาะสม

หัวข้อที่ 3: เทคนิคการใช้ภาษาเขียน การวิเคราะห์ สังเคราะห์องค์ความรู้ และสอดแทรกงานวิจัยในตำราและหนังสือ

ในกิจกรรมนี้ วิทยากรได้แบ่งผู้เข้าร่วมเป็นกลุ่มตามสาขาวิชา โดยในกลุ่มวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี สมาชิกต้องนำเสนอชื่อเรื่องตำราหรือหนังสือพร้อมเค้าโครงเนื้อหา เพื่อรับข้อเสนอแนะและแนวทางปรับปรุง 

หัวข้อที่ 4: องค์ประกอบของตำรา และเกณฑ์ประเมินตำราและหนังสือ

เนื้อหาสำคัญประกอบด้วย:

• การวางโครงสร้างตำราหรือหนังสือที่ครบถ้วน เช่น บทนำ, เนื้อหา, สรุป, และรายการอ้างอิง
• การเตรียมผลงานให้สอดคล้องกับเกณฑ์การประเมินคุณภาพ

หัวข้อที่ 5: เกร็ดน่ารู้ในการประเมินผลงาน จากประสบการณ์ของผู้ประเมินตำราและหนังสือ

วิทยากรได้แบ่งปันประสบการณ์เกี่ยวกับการประเมินผลงานตำราหรือหนังสือ พร้อมแนวทางในการหลีกเลี่ยงข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

ประเด็นสำคัญเพิ่มเติม:

1. การใช้ภาษาเขียนเชิงวิชาการ: ชื่อเรื่องและเนื้อหาต้องมีความชัดเจนและสอดคล้องกับลักษณะของผลงานในสาขานั้น ๆ
2. การจัดทำเนื้อหาให้ตรงตามหลักวิชาการ:
   • การวิเคราะห์และสังเคราะห์องค์ความรู้ที่เกี่ยวข้อง
   • การแทรกงานวิจัย โดยเฉพาะงานวิจัยของตนเอง เพื่อแสดงความเชี่ยวชาญในศาสตร์ที่ศึกษา

ปัญหาที่พบบ่อยในการอ้างอิงเอกสาร:

• แหล่งอ้างอิงไม่น่าเชื่อถือ
• ขอบเขตของการอ้างอิงจำกัดอยู่เฉพาะภาษาไทย สถาบันใดสถาบันหนึ่ง หรือผู้เขียนคนใดคนหนึ่ง
• แหล่งอ้างอิงล้าสมัย
• การอ้างอิงมากเกินไปหรือน้อยเกินไป
• อ้างอิงไม่ครบถ้วนหรือไม่ถูกต้องตามรูปแบบ
• ไม่มีความสม่ำเสมอในการอ้างอิง
• การไม่อ้างอิงแหล่งที่มาของข้อมูล แนวคิด หรือผลงาน

ข้อแนะนำในการอ้างอิง

• ประเมินแหล่งอ้างอิง: ควรตรวจสอบว่าแหล่งที่มามีความน่าเชื่อถือและมีคุณภาพ
• อ้างอิงตามความเป็นจริง: การอ้างอิงต้องสอดคล้องกับข้อมูลหรือแนวคิดที่ใช้
• อ้างอิงตามความจำเป็นและสมควร: อ้างอิงในปริมาณที่เหมาะสม ไม่มากหรือน้อยเกินไป
• อ้างอิงให้ครบถ้วน: ควรระบุแหล่งที่มาของข้อความ แนวคิด รูปภาพ หรือผลงานของผู้อื่นอย่างชัดเจน
• อ้างอิงในตำแหน่งที่เหมาะสม: ระบุแหล่งอ้างอิงในส่วนที่เกี่ยวข้องอย่างถูกต้องและชัดเจน

การอ้างอิงที่มีคุณภาพและเหมาะสมไม่เพียงช่วยให้ตำราหรือหนังสือมีความน่าเชื่อถือและผ่านการประเมิน แต่ยังช่วยส่งเสริมความโปร่งใสและจริยธรรมทางวิชาการในงานเขียน

สรุป
การอบรมเชิงปฏิบัติการทั้งสองวันมีบทบาทสำคัญในการเสริมสร้างความเข้าใจใน หลักการจัดทำตำราและหนังสือที่มีคุณภาพ ช่วยให้ผู้เข้าร่วมสามารถผลิตผลงานวิชาการที่มีมาตรฐาน ตรงตามเกณฑ์การขอกำหนดตำแหน่งทางวิชาการ และสะท้อนความเชี่ยวชาญในสาขาของตนได้อย่างเหมาะสม.