การเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยีที่เกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว ส่งผลของมนุษย์ต้องปรับตัวหลายด้าน โดยเฉพาะด้านเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (Artificial Intelligence หรือ AI) ได้เข้ามามีบทบาทสำคัญและ
มีแนวโน้มพัฒนาอย่างก้าวกระโดด และกลายเป็นพื้นฐานสำคัญของการทำงานในอนาคต ก่อให้เกิดอาชีพใหม่ ที่ไม่เคยมีมาก่อน ดังนั้น การพัฒนาสมรรถนะสนับสนุนการทำงานด้านการใช้ปัญญาประดิษฐ์ หรือ AI Literacy จึงเป็นสิ่งจำเป็นที่ทุกภาคส่วนต้องร่วมมือกัน เพื่อเตรียมความพร้อมด้านกำลังคนให้สามารถใช้ประโยชน์จาก AI ได้อย่างเต็มศักยภาพ

ปัญญาประดิษฐ์ หรือ Artificial Intelligence เป็นเทคโนโลยีที่สร้างความสามารถให้แก่เครื่องจักรและคอมพิวเตอร์ ด้วยอัลกอริทึมและกลุ่มข้อมูลทางสถิติ ด้วยการพัฒนาซอฟต์แวร์ที่สามารถเรียนรู้ เลียนแบบความสามารถของมนุษย์ที่ซับซ้อนได้ หรือบางกรณีอาจถึงขั้นเรียนรู้ได้ด้วยตนเอง

Literacy หมายถึง ความสามารถ หรือ ความรู้ ในการกระทำบางสิ่งบางอย่างตามที่กำหนดได้อย่างมีประสิทธิภาพ สรุปได้ว่า AI Literacy คือ ความรู้ ความสามารถในการเข้าใจและใช้เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) อย่างมีประสิทธิภาพ

สมรรถนะ (Competency) คือ การใช้ความรู้ ทักษะ ความสามารถและคุณลักษณะที่พึงประสงค์อื่น มาประยุกต์ใช้เพื่อประกอบอาชีพ

สรรถนะสนับสนุนการทำงาน คือ คุณลักษณะที่พึงประสงค์ของบุคคล ที่สามารถนำไปใช้สนับสนุนการทำงาน หรือการประกอบอาชีพ เพื่อให้สามารถทำงานหรือประกอบอาชพได้อย่างมีประสิทธิภาพ หรือประสบความสำเร็จที่ดีขึ้น

ตำแหน่งงานที่เกี่ยวข้องกับทักษะด้านปัญญาประดิษฐ์ เช่น Artificial Intelligence / Machine Learning Engineer, Artificial Intelligence Applied Researcher, business Intelligence Director, Data Analyst, Data Engineer, Data Scientist, Machine Learning Engineer เป็นต้น

ในต่างประเทศ เช่น สิงคโปร์ ออสเตรเลีย ซาอุดิอาระเบีย สหราชอาณาจักร สหรัฐอเมริกา หรือ นิวซีแลนด์ มีการจัดทำมาตรฐานอาชีพและคุณวุฒิวิชาชีพ โดยจัดโครงการส่งเสริมการสร้างความรู้ด้าน AI ให้กับกลุ่มเป้าหมาย เช่น โครงการ AI Singapore Professional Development Courses เป็นโครงการที่มีหลักสูตรการเรียนรู้ด้านปัญญาประดิษฐ์สำหรับกลุ่มคนวัยทำงาน โดยมีหลักสูตรระดับพื้นฐาน (Basic)
ไปจนถึงระดับกลาง (Intermediate)

ตัวอย่าง การกำหนดเงื่อนไขการได้รับรองมาตรฐานอาชีพ ของประเทศซาอุดิอาระเบียดังนี้      

1. ปริญญาตรี วิทยาศาสตร์คอมพิวเตอร์ วิศวกรรมไฟฟ้าหรืออื่นๆ ที่เกี่ยวข้องกับปัญญาประดิษฐ์
2. ทำงานที่เกี่ยวข้องกับปัญญาประดิษฐ์ ตามหน่วยสมรรถนะของอาชีพ
3. ผ่านการฝึกอบรมหลักสูตรที่เกี่ยวข้องกับปัญญาประดิษฐ์ เช่น Applied AI with Deep Learning ของ IBM
4. มี Certificate ที่เกี่ยวข้องกับปัญญาประดิษฐ์ เช่น Microsoft Certified Azure AI Engineer Associate
5. ผ่านการประเมินทักษะทางเทคนิคโดยหน่วยประเมินที่ได้รับการรับรองจาก Saudi Data and Artificial Intelligence Authority (SDAIA)

แนวทางการกำหนดและรับรองความรู้ ความสามารถ หรือสมรรถนะบุคคคล ที่เกี่ยวข้องกับกลุ่มอาชีพที่จัดทำมาตรฐานอาชีพ ทั้งของไทยและสากล ที่ใช้ในประเทศในปัจจุบัน

1. การรับรองด้วยใบประกาศนียบัตรมาตรฐานสากล Critical Career Skills Generative AI Foundations
2. การรับรองด้วยใบประกาศนียบัตรมาตรฐานสากล ITS: Artificial Intelligence
3. การรับรองด้วยมาตรฐานอาชีพและคุณวุฒิวิชาชีพ สาขาวิชาชีพอุตสาหกรรมดิจิทัล สาขาวิทยาศาสตร์ข้อมูล (Data Science) อาชีพนักวิทยาศาสตร์ข้อมูล (Data Scientist) ระดับ 5
4. การรับรองด้วยหลักสูตร Google AI Essentials
5. การรับรองด้วยหลักสูตร Microsoft Learn: AI
6. การรับรองด้วยหลักสูตร IBM: AI for Everyone: Master the Basics

แหล่งอ้างอิงข้อมูล

1. https://arit.co.th/event/191
2. เอกสารประกอบการประชุม เรื่อง การจัดทำมาตรฐานอาชีพและคุณวุฒิวิชาชีพ ภายใต้โครงการจัดทำสมรรถนะการทำงานด้านการใช้ปัญญาประดิษฐ์ (AI Literacy) เมื่อวันที่ 11 กุมภาพันธ์ 2568 โดยบริษัท บริษัท เออาร์ไอที จำกัด