รายงานฉบับนี้สรุปองค์ความรู้ที่ได้รับจากการเข้าร่วมโครงการ การประยุกต์ใช้ AI ในงานวิจัยอย่างมีประสิทธิภาพและมีจริยธรรม ณ สำนักวิจัยและส่งเสริมวิชาการการเกษตร มหาวิทยาลัยแม่โจ้    วันที่ 24 มิถุนายน 2569 วิทยากร รองศาสตราจารย์ ดร. เอกรัฐ บุญเชียง คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่สามารถสรุปเนื้อหาได้ ดังนี้

           การอบรมครั้งนี้ทำให้ได้รับความรู้และความเข้าใจเกี่ยวกับหลักการทำงานของเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (Artificial Intelligence: AI) และระบบ ChatGPT ตั้งแต่กระบวนการรวบรวมข้อมูลการประมวลผลข้อมูลการแปลงข้อมูลเป็นหน่วยคำ (Tokenization) ตลอดจนกระบวนการฝึกสอนโมเดลด้วยวิธี Pre-training, Supervised Training และ Reinforcement Learning from Human Feedback (RLHF) ซึ่งเป็นกลไกสำคัญ ที่ทำให้ระบบสามารถเรียนรู้รูปแบบภาษา และสร้างคำตอบที่สอดคล้องกับความต้องการของผู้ใช้งานได้อย่างมีประสิทธิภาพ ได้รับองค์ความรู้เกี่ยวกับการประยุกต์ใช้เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ เพื่อสนับสนุนการดำเนินงานวิจัยอย่างเป็นระบบ ครอบคลุมทุกขั้นตอนของกระบวนการวิจัย ตั้งแต่การกำหนดหัวข้อ การทบทวนวรรณกรรม การออกแบบระเบียบวิธีวิจัย การวิเคราะห์ข้อมูล การสรุปผล การจัดทำรายงานวิจัย ตลอดจนการเผยแพร่ผลงานวิชาการ โดยมีสาระสำคัญ ดังนี้

1. แนวคิดการใช้ AI ในงานวิจัยและงานบริการวิชาการ

          AI มีบทบาทเป็น "ผู้ช่วย (Assistant)" ในการสนับสนุนการทำงานของนักวิจัย ไม่ใช่ผู้สร้างผลงานหรือผู้ร่วมเขียนงานวิจัย โดยผู้วิจัยยังคงต้องรับผิดชอบต่อความถูกต้อง ความน่าเชื่อถือ และจริยธรรมของผลงานวิจัย รวมถึงต้องอ้างอิงแหล่งข้อมูลอย่างถูกต้อง และหลีกเลี่ยงการคัดลอกผลงาน (Plagiarism)

2. การเขียน Prompt เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการใช้ AI

         ได้เรียนรู้หลักการออกแบบคำสั่ง (Prompt Engineering) ให้มีความชัดเจนและครบถ้วน เช่น การกำหนดบทบาท (Role) ภารกิจ (Task) บริบท (Context) กลุ่มเป้าหมาย (Audience) รูปแบบการนำเสนอ (Format) และรูปแบบการเขียน (Writing Style) ซึ่งช่วยให้ AI สามารถสร้างคำตอบที่ตรงตามความต้องการและมีคุณภาพมากยิ่งขึ้น

3. การประยุกต์ใช้ AI ในทุกขั้นตอนของกระบวนการวิจัย

         สามารถนำ AI มาใช้ในการค้นหาและพัฒนาหัวข้อวิจัย การเขียนบทนำ การกำหนดวัตถุประสงค์ การทบทวนวรรณกรรม การค้นหาช่องว่างของงานวิจัย การสร้างกรอบแนวคิด การออกแบบระเบียบวิธีวิจัยการจัดทำเครื่องมือวิจัย ตลอดจนการช่วยสรุปผล อภิปรายผล และจัดทำบทคัดย่อหรือบทความวิชาการ

4. เครื่องมือ AI ที่สนับสนุนงานวิชาการ

        ได้เรียนรู้การเลือกใช้เครื่องมือ AI ให้เหมาะสมกับลักษณะงาน เช่น ChatGPT, Claude และ Perplexity สำหรับการวิเคราะห์และสังเคราะห์ข้อมูลเบื้องต้น รวมถึง SciSpace และ Consensus สำหรับ    การค้นหา และสรุปบทความวิชาการที่มีแหล่งอ้างอิงที่น่าเชื่อถือ

5. การใช้ AI ในการวิเคราะห์ข้อมูลวิจัย

         AI สามารถช่วยวิเคราะห์ข้อมูลทั้งเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพ เช่น การตรวจสอบคุณภาพข้อมูลการวิเคราะห์สถิติพื้นฐาน การทดสอบสมมติฐาน การวิเคราะห์การถดถอย การวิเคราะห์องค์ประกอบรวมถึงการวิเคราะห์เนื้อหา (Content Analysis) และการวิเคราะห์เชิงประเด็น (Thematic Analysis) ซึ่งช่วยลดระยะเวลาในการดำเนินงานและเพิ่มประสิทธิภาพในการวิเคราะห์ข้อมูล

6. การใช้ AI เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการจัดทำรายงานวิจัย

         สามารถใช้ AI ช่วยสรุปผลการวิจัย อภิปรายผล จัดทำข้อเสนอแนะ เขียนบทคัดย่อ แปลงรายงานวิจัย  เป็นบทความวิชาการ รวมถึงช่วยแปลภาษาและตรวจสอบความถูกต้องของภาษา ทำให้การจัดทำผลงานวิชาการ  มีความรวดเร็วและเป็นระบบมากขึ้น

7. แนวปฏิบัติด้านจริยธรรมในการใช้ AI

         การใช้ AI ต้องคำนึงถึงความโปร่งใส ความรับผิดชอบ ความซื่อสัตย์ทางวิชาการ และการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล โดยผู้วิจัยต้องตรวจสอบความถูกต้องของข้อมูลจาก AI ทุกครั้ง เนื่องจาก AI อาจให้ข้อมูล ที่คลาดเคลื่อนหรือไม่เป็นปัจจุบัน จึงควรตรวจสอบกับแหล่งอ้างอิงที่น่าเชื่อถือก่อนนำไปใช้งาน

สรุปความรู้ได้รับนำมาพัฒนาตนเองให้มีประสิทธิภาพในการทำงานเพิ่มขึ้นอย่างไร

         สามารถเพิ่มประสิทธิภาพในการดำเนินงานบริการวิชาการของหน่วยงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ เช่น การจัดทำข้อเสนอโครงการบริการวิชาการ การจัดทำเอกสารและรายงานผลโครงการ การสืบค้น และสังเคราะห์ องค์ความรู้ การพัฒนาสื่อประชาสัมพันธ์ การจัดทำหลักสูตรฝึกอบรม ตลอดจนการสนับสนุนอาจารย์ นักวิจัย และบุคลากรในการผลิตผลงานวิชาการและงานวิจัยให้มีคุณภาพมากยิ่งขึ้น

         นอกจากนี้ การประยุกต์ใช้เทคนิคการเขียน Prompt อย่างเป็นระบบ ทำให้สามารถค้นหา วิเคราะห์ และสังเคราะห์ข้อมูลได้อย่างมีประสิทธิภาพ ส่งผลให้เอกสารที่จัดทำมีความครบถ้วน ชัดเจน และเป็นมาตรฐานมากขึ้นลดข้อผิดพลาดจากการเรียบเรียงข้อมูล ช่วยตรวจสอบและปรับปรุงเนื้อหาได้อย่างรวดเร็ว ส่งผลให้คุณภาพของผลงานมีความถูกต้องและน่าเชื่อถือยิ่งขึ้น อย่างไรก็ตามผู้ปฏิบัติงานยังคงให้ความสำคัญกับการตรวจสอบความถูกต้องของข้อมูลและการใช้ AI ภายใต้หลักจริยธรรมและความรับผิดชอบทางวิชาการ